Khi nói đến một người lao động “đủ chuẩn”, chúng ta thường nhắc đến những yêu cầu quen thuộc: có kiến thức chuyên môn, có kỹ năng nghề nghiệp, có thái độ tích cực, biết làm việc nhóm, có trách nhiệm, có đạo đức nghề,... Những điều đó là điều kiện cần, và gần như bất kỳ ngành nghề nào cũng đòi hỏi như vậy. Cùng lắng nghe chia sẽ của cô Đậu Thị Hòa về “Thương hiệu giá trị của bạn”.

PGS.TS Đậu Thị Hòa

Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: Nếu ai cũng có những yêu cầu ấy, vậy điều gì khiến bạn trở nên khác biệt? Điều gì khiến người khác nhớ đến bạn, tin tưởng bạn và lựa chọn bạn?

Đó chính là lúc chúng ta cần suy nghĩ nghiêm túc về khái niệm “thương hiệu giá trị cá nhân” trong nghề nghiệp. Thương hiệu giá trị không phải là bạn giỏi toàn diện mọi thứ, cũng không phải là bạn chạy theo thật nhiều kỹ năng để “cho đủ bộ”. Thương hiệu giá trị được hình thành khi bạn nhận ra đâu là yếu tố cốt lõi nhất của nghề mình chọn, từ đó tập trung đầu tư sâu sắc vào yếu tố ấy, và để các yêu cầu khác hỗ trợ, bổ sung cho nó.

Nói cách khác, mỗi nghề đều có một “trục giá trị trung tâm”. Ai chạm được vào trục ấy một cách vững vàng, người đó mới có nền tảng để tạo dựng thương hiệu cá nhân bền vững.

Lấy ví dụ với nghề hướng dẫn viên du lịch – một nghề mà nhiều bạn sinh viên yêu thích vì được đi nhiều, giao tiếp nhiều, cần ngoại ngữ tốt và phong thái năng động. Rất nhiều bạn nghĩ rằng: chỉ cần nói hay, hoạt náo tốt, ngoại ngữ giỏi, nhiệt tình với khách là đủ. Những yếu tố đó đúng là rất quan trọng, nhưng chưa phải là “trục giá trị trung tâm” của nghề hướng dẫn viên du lịch.

Theo cô, yếu tố cốt lõi làm nên giá trị của một hướng dẫn viên chính là kiến thức – kiến thức về lịch sử, địa lý, văn hóa, con người, phong tục, không gian và bối cảnh của điểm đến. Bởi vì:

- Du khách không chỉ cần người “đi cùng”, họ cần người giải thích, kết nối và kể câu chuyện của vùng đất.

- Sự nhiệt tình chỉ gây thiện cảm ban đầu, nhưng kiến thức mới tạo ra sự tin tưởng lâu dài.

- Ngoại ngữ tốt giúp truyền tải thông tin, nhưng nếu bên trong rỗng kiến thức thì không có giá trị gì để truyền tải.

Các bạn sinh viên sẽ đặt câu hỏi cho cô: Vì sao kiến thức là “trục cốt lõi” của nghề hướng dẫn viên du lịch?  Chúng ta hãy nhìn từ những tình huống rất thực tế để làm ví dụ:

Khi dẫn khách tham quan Vịnh Hạ Long hoặc Phong Nha – Kẻ Bàng, du khách không chỉ đến để ngắm cảnh. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất mà hướng dẫn viên thường nhận được là:

“Vì sao ở đây lại có nhiều hang động như vậy?”

Hoặc sâu hơn:

“Vì sao những vùng núi khác ở Việt Nam không có hệ thống hang động đồ sộ như thế?”

Nếu hướng dẫn viên chỉ dừng lại ở những câu trả lời chung chung như “do thiên nhiên kiến tạo qua hàng triệu năm” thì chuyến đi chỉ dừng ở mức xem cảnh. Nhưng khi người hướng dẫn có kiến thức địa chất, họ có thể giải thích cho du khách hiểu rằng:

- Hạ Long và Phong Nha – Kẻ Bàng là những khu vực phát triển mạnh địa hình karst, hình thành chủ yếu trên nền đá vôi.

- Qua hàng triệu năm, dưới tác động của nước, CO₂ và các quá trình phong hóa – xâm thực, đá vôi bị hòa tan dần, tạo nên các hang động, sông ngầm, thạch nhũ và măng đá.

- Trong khi đó, nhiều vùng núi khác ở Việt Nam cấu tạo chủ yếu từ đá magma hoặc đá biến chất, nên không có điều kiện hình thành hang động theo cơ chế tương tự.

Khi đó, du khách không chỉ “nhìn thấy” hang động, mà còn hiểu được câu chuyện khoa học phía sau cảnh quan. Chính sự hiểu biết ấy làm cho chuyến đi trở nên đáng nhớ, và hình ảnh người hướng dẫn viên trở nên khác biệt trong tâm trí khách du lịch.

Không chỉ với kiến thức địa lý tự nhiên, kiến thức lịch sử – văn hóa cũng là một minh chứng rõ ràng cho vai trò cốt lõi của tri thức trong nghề hướng dẫn viên. Khi đưa khách tham quan phố cổ Hội An, nếu chỉ giới thiệu đây là “đô thị cổ, có kiến trúc đẹp, từng là thương cảng sầm uất”, thì thông tin ấy hoàn toàn có thể tìm thấy qua truyền miệng, qua internet. Nhưng một hướng dẫn viên có kiến thức lịch sử sâu sắc sẽ giúp du khách hiểu rằng: Hội An từng là điểm giao thương quốc tế quan trọng từ thế kỷ XVI–XVIII, nơi gặp gỡ của văn hóa Việt, Hoa, Nhật và phương Tây. Sự hiện diện của Chùa Cầu không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp, mà còn phản ánh cộng đồng người Nhật sinh sống và buôn bán tại đây trong quá khứ. Kiến trúc nhà cổ, tập quán sinh hoạt và tín ngưỡng của người dân Hội An chính là kết quả của quá trình giao thoa văn hóa lâu dài.

Hay khi dẫn khách đến Cố đô Huế, nếu hướng dẫn viên hiểu rõ bối cảnh lịch sử triều Nguyễn, tư tưởng Nho giáo và quan niệm phong thủy Á Đông, họ sẽ lý giải được vì sao kinh thành Huế được xây dựng theo trục “núi – sông”, vì sao Hoàng thành, Tử Cấm Thành và lăng tẩm lại có cách bố trí đặc thù như vậy. Khi đó, Huế không còn là “một quần thể di tích”, mà trở thành một không gian lịch sử sống động.

Từ những ví dụ thực tiễn có thể thấy rằng:

- Kiến thức giúp hướng dẫn viên giải mã điểm đến, chứ không chỉ giới thiệu điểm đến.

- Kiến thức giúp chuyến đi có chiều sâu, chứ không chỉ có hình ảnh đẹp.

- Và chính kiến thức là nền tảng để hình thành thương hiệu giá trị bền vững của người làm nghề hướng dẫn viên.

Khi kiến thức là “trục trung tâm”, thì các yếu tố khác sẽ trở thành “cánh tay đòn”:

- Thái độ tốt giúp kiến thức được truyền tải một cách dễ chịu và nhân văn.

- Kỹ năng giao tiếp giúp kiến thức trở nên hấp dẫn.

- Ngoại ngữ giúp kiến thức vượt qua rào cản ngôn ngữ.

Một hướng dẫn viên có thể hoạt náo không quá xuất sắc, nhưng nếu họ hiểu sâu về lịch sử một di tích, biết đặt câu chuyện vào đúng bối cảnh, biết liên hệ quá khứ với hiện tại, biết lý giải vì sao vùng đất ấy hình thành như vậy, con người nơi đó sống như vậy – thì họ sẽ để lại dấu ấn rất khác trong lòng du khách. Đó chính là thương hiệu giá trị mà bạn tạo nên cho chính bạn.

Ngược lại, nếu đảo ngược trật tự đặt sự nhiệt tình hay kỹ năng lên trước kiến thức,  thì thương hiệu cá nhân sẽ rất mong manh và khó bền vững.

Điều này không chỉ đúng với nghề hướng dẫn viên, mà đúng với mọi vị trí trong ngành Du lịch – Lữ hành:

- Với người làm điều hành tour, trục giá trị có thể là khả năng tổ chức, dự báo rủi ro và hiểu hành trình.

- Với người làm thiết kế sản phẩm du lịch, trục giá trị là tư duy sáng tạo gắn với hiểu biết sâu về thị trường và điểm đến.

- Với người làm quản lý dịch vụ, trục giá trị là năng lực điều phối và thấu hiểu trải nghiệm khách hàng.

Vì vậy, câu hỏi cô muốn mỗi sinh viên tự đặt ra cho mình và tự trả lời được là:

- Trong nghề mà tôi đang theo đuổi, đâu là yếu tố cốt lõi quan trọng nhất?

- Tôi đã đầu tư đủ sâu cho yếu tố cốt lõi đó chưa, hay tôi đang học để “cho đủ chuẩn”?

Khi các em tìm được câu trả lời và kiên trì đi theo nó, các em sẽ nhận ra: thương hiệu giá trị không đến từ việc bạn làm được bao nhiêu thứ, mà đến từ việc bạn làm một việc đủ tốt, đủ sâu và đủ khác biệt. Khi đó, nghề nghiệp không chỉ là công việc để mưu sinh, mà trở thành con đường để bạn khẳng định thương hiệu giá trị của chính mình.

PGS.TS. Đậu Thị Hoà

Cố vấn chuyên môn, nguyên Trưởng khoa Du lịch